بەم
نزیکانە
«جەمشید خانی مامم کە هەمیشە با لەگەڵ خۆیدا دەیبرد»
کورتە ڕۆمانێکی نوسەر «بەختیار عەلی» یە. کە
کتێبخانەی ئەندێشە هەڵدەسستێت بە بڵاوکردنەوەی
درێژە
|
| |
لە نێوان «هیگڵ» و «کیرکجارد» دا
بەختیار عەلی
١-٨-٢٠١٠ |
یەکێک لە ڕەخنە گەورەکانی کیرکجارد لە هیگڵ ئەوەیە
کە تەواوی فەلسەفەکەی پلانێکی گەورەیە، نەخشەیەکی یەکسەرەیە کە هەموو شتێک
لە ناو سیستمێکی گەردونی و داخراودا دەبینێت کە تێیدا کۆی دیاردەکان جێگای
خۆیان هەیە و لە کاتی خۆیاندا و بەپێی یاسای ئیشکردنی سیستمەکە دەردەکەون.
بەپێی هیگڵ هەر شتێک شێوە و ناواخن، دەرکەوتن وئاوابوونی خۆی هەیە، لە
سیاقێکی دیاریکراودا دێت و بەپێی کۆمەڵێک یاسای لۆژیکی و دیالەکتیکی لە
ناودەچێت.
کیرکجارد ئەم تەفسیرە سەرتاسەری و مەحکەمەی جیهانی پێ قەبووڵ ناکرێت.
کیرکجارد فەیلەسوفێکە لەوانەی عەوداڵی دۆزینەوەی سیستمێکی ڕێک و پێک و
داخرا نییە، کە تێیدا هەموو شتێکی جیهان لە شوێن و کاتی دیاریکراوی خۆیدا
دانرابێت و دەربکەوێت، بەڵکو فەیلەسوفی بینینی ئەگەرەکان و ناکۆکییەکان و
ترس و پێکەنینەکانە، کە پێکڕا نیشانەی نەبوونی بڕوان بە سیستم. سیستمی ڕێک
و چنراو و مەحکەم هەمیشە مانایەکی ڕۆشن و وەزیفەیەکی دیاریکراو...
زیاتر بخوێنەوە... |
| |
میتۆدی بۆکانۆفسکی
بەختیار عەلی
١-٨-٢٠١٠ |
«چی لە پاشەڕۆژدا ڕوودەدات؟» ئەوە
ئەو پرسیارەیە کە هەمیشە ئەدیبە گەورەکان بەر لە زاناکان و سیاسییەکان بیری
لێدەکەنەوە و بۆ وەڵامەکەی دەگەڕێن. ئەدیبان بە سروشتە ڕەشبینیەکەی
خۆیانەوە، هەمیشە وردتر ڕەگەزە تاریک و ترسناکەکانی ناو مێژوو دەبینن،
کەمتر بە گەشەی زانست و موژدە گەورەکانی سیاسەت شاد و بەختەوەردەبن. لە
ڕۆمانە گرنگەکەیدا «جیهانێکی قەشەنگ و نوێ»، نوسەری ئینگلیزی «ئالدۆس
هاکسلی»، وەک زۆر لەو نوسەرە گەورانەی کە پێشبینی سەرهەڵدانی سەردەم و
دونیای نوێ دەکەن، دیمەنێکی ڕەشی ئەو ڕۆژگارانە دەکێشێت کە دەشێت لە سایەی
تێکەڵاوبوونی گەشەی زانست بە جۆرێک لە عەقڵییەتی سیاسی بێتەبەرهەم. بەبڕوای
هەندێک لە ڕەخنەگرەکان هاکسلی لە ڕێگای ئەم ڕۆمانەوە، بەر لە فەیلەسوفە
گەورەکانی وەک فۆکۆ و ئاگامبن، دوا دەرەنجامەکانی ئەو «بیۆپۆلۆتیکە»
ئاشکرادەکات کە بەرهەمی کاری پێکەوەیی و ترسناکی زانست و سیاسەتن لەسەر
مرۆڤ.
یان وەک دەگووترێت بەرهەمی ئیشی هاوبەشی «مەعریفە» و «دەسەڵات»ن. هاکسلی کە
لە نێوان دوو جەنگی جیهانی گەورەدا ژیا و بینەری ئەو ئەگەرە ترسناک و
کوشندانەش بوو کە گەشەی تەکنۆلۆژی لەگەڵ خۆیدا هەڵیاندەگرێت. چونکە خۆشی
لەگەنجیدا خولیای بوونە پزیشکی هەبوو...
زیاتر بخوێنەوە... |
| |
دەستەسڕەکەی ئۆتێلۆ
بەختیار عەلی
١-٨-٢٠١٠ |
یەکێک لەو دیاردانەی کە هەمیشە
مایەی تێڕامانێکی گەورەیە «مرۆڤ کوشتنە». ئەمە یەکێکە لەو
تەلیسمە سەیرانەی بۆ ئەدەب شوێنی تێڕامانێکی گەورەیە و هەرواش دەمێنێتەوە.
لە ئەدەبدا چەندەها پاڵەوانی پیاوکوژی قەشەنگمان هەیە، لەو پیاوکوژانەی کە
پڕن لە درەوشانەوەی قووڵ و سەرشارن لە مانای گەورە. زۆربەی پاڵەوانە
گرنگەکانی شکسپیر پیاوکوژن. هاملێت، ماکبەس، ئۆتێلۆ، نمونەی سێ مرۆڤن کە
دەکوژن بێئەوەی لە جەوهەردا شتێکی جیاوازیان لەگەڵ مرۆڤە سادە و
ئاساییەکاندا هەبێت. بە پێچەوانەوە وەک کەسانی قووڵتر و دڵ ناسکتر و پڕ
ئومێدتریش لە خەڵکی ئاسایی دەردەکەون. ئەدەب بەردەوام هەوڵیداوە کە هەم
پیاوکوژە بچوکەکەی ناو ناخی هەر یەکێک لە ئێمە بدۆزێتەوە و هەم مرۆڤە ئاڵۆز
و پڕ تەلیسمەکەی ناو پیاوکوژیش دەستنیشانبکات. ئەوەی لە پیاوکوژەکانی
ئەدەبدا زۆر سەرنج ڕاکێشە، ئەوەیە کە هەمیشە لە نێوان دوو نهێنیدا
دەسوڕێنەوە، نهێنییەک کە پابەندی تەمتومان و ئاڵۆزی دەرونییە، هاوشان بە
نهێنی و تەمتومانێک لە دونیای دەوروبەریاندا. ئۆتێلۆ نمونەی پاڵەوانێکە کە
لە نێوان ئەو دوو نهێنییەدا دەسوڕێتەوە...
یەکەم: تاریکی ناو ڕۆحی و تێنەگەیشتنی لە خودی....
زیاتر بخوێنەوە... |
| |
بۆ
پاشکۆی سەروا
چاوپێکەوتنی بەختیار عەلی لەگەڵ گۆران عوسمان
و ڕەوشت محەمەد |
پرسیاری یەکەم:
بەخوێندنەوەی غەزەلنوس گەیشتمە ئەو بڕوایەی زمانی واقع ناتوانێت هێندەی
زمانی خەیاڵ گەورەیی و چییەتی کارەسات و ڕوداوەکان وەکو خۆیان کە بوون
بگێڕێتەوە، باوەڕناکەم گەر سەدان شایەت حاڵ باسی ژیانی بارۆنەکانی وڵاتی
خۆمم بۆبگێرنەوە، بتوانن هێندەی ئەو خەیاڵەی لە غەزەلنوسدایە گەورەی
کارەساتەکە پیشانی من بدەن، قسەی ئێوە لەسەر کاریگەری زمانی خەیاڵ چییە لە
بەرانبەر زمانی واقیعدا.
وەڵام: لە بنەڕەتدا زمان هیچ کات کەرەستەیەکی لەبار نییە
بۆ گەیاندنی واقیع. زمان پێویستی بە تێپەڕاندنی خۆی و تێپەڕاندنی وێنە
ئاسایی و سادەکانی دونیا هەیە بۆئەوەی بتوانێت شتێک لەسەر جیهان بڵێت.
واقیع لە جەوهەردا پێکهاتێکی لەوە ئاڵۆزترە بکرێت لە ڕێگای وێناکردنی
شتەکانەوە وەک خۆیان بگوازرێتەوە. هەتا بزاوتی...
زیاتر بخوێنەوە... |
| |
بەم
نزیکانە
«جەمشید خانی مامم کە هەمیشە با لەگەڵ خۆیدا دەیبرد»
کورتە ڕۆمانێکی نوسەر «بەختیار عەلی» یە . کە
کتێبخانەی ئەندێشە هەڵدەسستێت بە بڵاوکردنەوەی
|
بهختیار
عهلی، نوێترین رۆمانی بۆ (رهخنهی
چاودێر) ئاشكرا دهكاتو لهبارهیهوه دهدوێت
١٩-٧-٢٠١٠
ئامادەکردنی: مهریوان ههڵهبجهیی
لهپاش راپهڕینو بهتایبهتیش لهكۆتاییهكانی ههزارهی پێشو
سهرهتاكانی ههزارهی نوێوه بهختیار عهلی ههمیشه دیارترینو
چالاكترینو پڕ بهرههمترین نوسهری كورد بوه، كه تائێستاش لهئاستێكی
زۆر باڵادا دهنوسێتو ههمیشه ههواڵی بهرههمێكی نوێی ئهم نوسهره
مژدهیهكی زۆر خۆش بوه بۆ خوێنهرانی كوردو بهرههم دوای بهرههم
ههواداری زیاتری بۆ پهیدا بوه، بهردهوام ژمارهی خوێنهرهكانی رو
لهزیادبونهو زیاتر شوێنی وهك نوسهرێكی داهێنهر لهناو خوێنهرانی
كورددا جێگرترو بههێزتر دهبێ..
رهنگه لهم وهرزه گهرمهی هاوینو مانهوهی زۆر لهماڵهوهدا
تهنیا رۆمانێكی قهباره گهورهی بهختیار عهلی بتوانێت چهند
رۆژێكمان پڕ لهجۆشو خرۆشو سهرنج راكێشتر بكاتو بۆ چهند شهو رۆژێك
سهفهری ئهفسوناویمان بهناو دونیا مهزنهكهی خۆیدا پێبكات، بهڵام
نا، ئهم جارهیانو لهرۆژه درێژهكانی ئهم وهرزه تاقهت پڕوكێنهدا
بهپێچهوانهی چاوهڕوانی ئێمهوه بهكورترین بهرههمی كهتا ئهمڕۆ
نوسیوێتی لهدهرگاكانمان دهداتهوهو سهفهرێكی كورتو خێرا بهڵام
زۆر قوڵو جادوییمان پێدهكات، بهناو ناخو دهرونمانداو دهمانهێنێته
دواندنو دهیان پرسیاری جۆراوجۆرمان لهناودا بێدار دهكاتهوه، دوا
بهرههمی بهختیار عهلی رۆمانی (جهمشیدخانی مامم كه ههمیشه با
لهگهڵ خۆیدا دهیبرد) رۆمانێكی قهباره بچوكو زۆر سهرنج راكێشو
كاریگهره، شاكارێكه لهو شاكارانهی كه گرتت بهدهستتهوه داینانێت
تا تهواوی نهكهیت، لهناو پاسدا یان لهزهمهنی كورتو خێرادا
واتلێدهكات دهست لهههر كارێك ههڵبگریتو ئهو كتێبه، تا كۆتایی
تهواو بكهیت.. بچوكترین بهرههمی نوسهره تائێستا بهڵام هیچی كهمتر
نییه لهشاكاره قهباره گهورهو بهناوبانگهكانی تری، نوسهر
لهوهڵامی دو پرسیارێك دهربارهی كورته رۆمانی (جهمشید خانی مامم
كهههمیشه با لهگهڵ خۆیدا دهیبرد) كه بیرۆكهیهكی سریالی
سهرهكیی ههیهو بهشێوازێكی زۆر جوان فانتازیای تێكهڵ بهمێژو و
واقیعیهت كردوه، پرسیارم لێكرد ئایا بیرۆكهی ئهم بهرههمه قهباره
بچكۆلهچۆن لهزهینتدا دروستبو؟ چۆن بڕیاری ئهوهتدا لهسهد لاپهڕهدا
بهوردییهكی زۆرهوه كار لهسهر ماناكانی، عشقو مهرگو جهنگ، و
مێژو، گۆڕانكاری خێراو سهیری مرۆڤی كورد لهپێشو پاش راپهڕینی
كوردستاندا بكهیتو چهرمهسهریو بهدبهختییهكانی نهوهیهك
بگێڕیتهوه؟ بهم جۆره وهڵامی دایهوه: "یهكێك لهو شتانهی
لهئهدهبدا ههمیشه پێی سهرسامم ئهوهبوه، كه ههندێك نوسهر
بیرۆكهیهكی زۆر سریالی پێشكهشدهكهن، بهڵام كه تۆ دهستدهكهیت
بهخوێندنهوه، خودی ئهو بیرۆكه سریالییه بهجۆرێك لهگهڵ چنینی
تێكستهكهدا تێكهڵدهبێت، بهبێ ئهو سهنتهر یان ئهو پنته سریالییه
گهورهیه ئهستهمه لههیچ یهك لهڕهگهزه واقیعییهكانی ناو
رۆمانهكه تێبگهیت. بهبڕوای من ئهوه یهكێكه لهههره كاره
قورسهكان كه دهشێت نوسهرێك ههوڵی لهگهڵدا بدات، لهمێژوی ئهدهبدا
چهند دهقێكی كهمی وهها دیار و سهركهوتومان ههیه، لهوانه
«بینۆكیۆ» ی كارلۆ كۆلۆدی، «ئهلیس لهخاكی شته عاجباتییهكان» ی لویس
كارۆل، «ئهمیری چكۆله» ی سانت ئهكزۆبێری، و «فیسكۆنتی دوكهرتبو» ی
كالڤینۆ. ئهمانه لهو تێكسته نهمر و بچوك و مهزنانهن كه پێكڕا
لهسهر بیرۆكهیهكی سوریالییهوه دونیا دروستدهكهنهوه. لهمێژه
ئهو خهونهم ههیه كه شتێكی وهها بنوسم. جهمشید خان بهرههمی ئهو
خهونهیه.
بیرۆكهی نۆڤلێتهكه لهمێژه لهخهیاڵمدایه، لهمێژه دهپرسم ئایا
دهكرێت لهڕوبهرێكی بچوكدا مێژویهكی زۆر گهوره، یان ژیانی نهوهیهك
بگێڕیتهوه. بۆ من ئهم رۆمانه ههم تهحهدایهكی شهخسی و ههم
تهحهدایهكی تهكنیكی و سهنعهتی بو، گهر ئهم نۆڤلێته لهسێ سهد یان
چوارسهد لاپهڕهدا بایه، بۆ من ئهو بایهخه هونهرییهی نهدهبو،
گرنگ بو بتوانم لهڕوبهرێكی بچوكدا ئیشبكهم، فێرببم هونهری گێڕانهوه
بهشوێنی باریك و رێگای تهنگیشدا بهرم و تهنیا پشت بهروبهری فراوان و
گهوره نهبهستم. من زۆرجار كه شاكارێكی تهشكیلی گهوره دهبینم،
لهخۆم دهپرسم ئایا ئهگهر ئهم كاره بچوكبكهینهوه بۆ سهر روبهرێكی
چهند سانتیمیتری، ههمان جوانی خۆی دهمێنێت، چۆن وابكهین مایكل ئهنگلۆ
یان دێلاكروا یان روسۆ بچوكبكهینهوه بێئهوهی ئهو جوانییه گهورهیه
بدۆڕێت. لهسهنعهتی رۆمانیشدا ئهو پرسیاره ههمیشه حازره ... چۆن
بهفۆرمی كورت شتی زۆر بهرینو گهوره بڵێین. جهمشید خان لای من وهڵامی
ئهو پرسیارهیه، كه هیوادارم سهركهوتوبوبم.
ئهگهر ههلهنهبم لهكاتێكدا كه خهریكی نوسینی رۆمانێكی تر بویت
دهستت كرد بهنوسینی ئهم رۆمانه چۆن بو لهوكارهدا وهستایتو دهستت
بهنوسینی ئهم كورته رۆمانه كرد؟
من لهپار ساڵهوه لهسهر رۆمانێكی گهوره كاردهكهم كه بهئهگهری
زۆر ئیشێكی دو بهرگی دهردهچێتو لهوانهیه چاپی بكرێت یان كۆتایی
ئهم ساڵ یاخود سهرهتای ساڵی 2011 ـهوه، من لهو كارهدا زۆر چومهته
پێشێ، بهڵام پێویستی بهسهبر و پشو و وهستان ههیه، جگه لهوهی
پڕۆژهیهكی گهورهیه، ههم لهتێچونی چاپ و زهحمهتی بڵاوكردنهوهیدا،
كه حیسابی وردتری دهوێت. جهمشید خانم لهبهینی نوسینی ئهو كاره
گهورهیهدا ئامادهكرد. بیرۆكهی سهرهتایی نۆڤلێتهكه لهزهمانی
ئێوارهی پهروانهوه لهخهیاڵمدایه، كاراكتهری رهزای دڵخۆش
لهئێوارهی پهروانهدا فۆرمێكی زۆر زۆر كاڵ و سهرهتایی جهمشید خانه،
یاخود دهكرێت بڵێم ناوكێكی زۆر زۆر بچوكی بیرۆكهكهیهتی... بهڵام
بهجیاوازی گهورهوه. ههمو رۆمانێك لای من لهوێنهیهكهوه
ههڵدهقوڵێت... لهغهزهلنوسدا سهرهتا وێنهی سێ پیاو لهخهیاڵمدا بو
كه مهحكومن بهوهی گوندێك بینابكهن، لهئێوارهی پهروانهدا وێنهی دو
كچ كه لهكتێبخانهیهكدا پهپولهلهنێو كتێبهكاندا دهشارنهوه،
لهكۆشكی باڵندهكاندا وێنهی پیاوێك كه بهقافڵهیهك باڵندهوه خۆی
دهكات بهناو شارێكی گهورهدا، لێرهشدا وێنهی پیاوێكی باریك، باریك
وهك پهیكهرهكان و كاراكتهرهكانی «جیاكۆمیتی»»، پیاوێك كه كێشی وهها
سوك بوه ههمیشه با دهیبات... سهرهتا وێنهیهك ههمو گرفتهكان
دروستدهكات. من ههمیشه وا تێدهگهم مرۆڤ سهرهتا دهبێت وێنهیهكی
جوانی ههبێت، دواتر رۆمانهكه خۆی دروستدهبێت و لهشوێنێكدا لهگهڵ
ئهو وێنهیهدا یهكدهگرێتهوه...لهوهش بترازێت جهمشید خان لای من
بهشێكه لهههمومان و تهعبیره لهو گۆڕانه خێرا و گهورانهش كه
بهسهر مرۆڤی كوردا دێن.
ماوهتهوه لێرهدا دهستخۆشی لهبهختیار عهلی بكهین بۆ ئهم
بهرههمه نوێیهی كه پێشكهش بهكتێبخانهی كوردی كردوهو هیوادارین
ههمیشه پڕ بهرههمو پڕ كارو توانا بمێنێتهوه بۆ خزمهتكردن
بهئهدهبیاتی كوردیو لهئایندهدا بهرههمی زیاترو سهركهوتوتری
بخوێنینهوه، ههر لێرهدا مژدهی ئهوهش بهخوێنهرانی ئازیز دهدهین
لهئایندهیهكی نزیكدا گفتوگۆیهكی درێژ لهسهر ئهم كورته رۆمانه،
لهگهڵ نوسهر دهخهینه بهر دیدهی خوێنهرانی ئازیز. |
| |
بۆ نەدەکرا لە نووسینەکەی
شوان ئەحمەد بێدەنگ بین
ئاراس فەتاح، بەختیار عەلی، ڕێبین هەردی
|
زۆربەی خوێنەران دەزانن کە ئێمە
روونکردنەوەیەکی کورتمان لەسەر بڵاوکردنەوەی نووسینەکەی کاک شوان ئەحمەد لە
ھەفتەنامەی ئاوێنەدا بە ڕای گشتی ڕاگەیاند. ئێمە لە ڕوونکردنەوەکەماندا
نەمانویست بچینە ناو هیچ وردەکارییەکەوە کە پەیوەندی بە کۆی کێشەکەوە هەیە،
خواستی ئەوەمان نەبوو ڕاڤەی نووسینەکەی کاک شوان بکەین و باس لە ھەموو ئەو
ئیشکالییەتانە بکەین کە ئەم نووسینە وەک تێکست و وەک ھەڵوێست و وەک کاتی
ھەڵبژاردن و وەک سایکۆلۆژیا ھەڵگرێتی، بەڵام پێدەچێت هەندێک لە خوێنەران بە
تەواو هۆی هەڵوێستەکەی ئێمەیان بۆ ڕوون نەبێت. ئێمە وایدەبینین بڕی هەرە
زۆری ناوەڕۆکی ئەو نووسینەی کاک شوان کەم و زۆر پەیوەندی بە ئێمەوە نییە و
ئیشی ئێمەش نییە وەڵامیبدەینەوە، چونکی ئێمە سەرەتا پێمانوابوو شتەکان
بەجۆرێک زەق و زۆپ و ئاشکران کە هەڵوێستەکەی ئێمە پێویستی بە ڕوونکردنەوەی
زیاتر نییە، بەڵام دوای کەوتنەوەی دەنگەدەنگێکی دەستکرد و دروستکراو لەسەر
ڕاڤەکردنی نادروستی ئەو روونکردنەوەیە، مەبەستمانە زۆر بە کورتی هۆکانی ئەم
هەڵوێستوەرگرتنە بۆ خوێنەرانی ئازیز ڕوونبکەینەوە و دوایی بێینە سەر هەندێک
خاڵی ئەو موەاتەراتەی شوان ئەحمەد بە ناوی نووسینەوە بڵاویکردۆتەوە و بە
کورتیش لەسەر هەندێک لە خاڵە سەرەکییەکانی دەوەستین.
زیاتر بخوێنەوە... |
| |
